Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte bürokratların, âlimlerin, şairlerin ve seçkin ailelerin yaşadığı bir bölge olarak öne çıkıyordu. Ancak bugün mahalledeki birçok yapı restore edilmeyi bekliyor.
Tavlusun Mahallesi, tarih boyunca Ermeni, Rum ve Türklerin bir arada yaşadığı, kültürlerin harmanlandığı bir yerleşim olarak biliniyor. Bölgede bulunan kilise ve manastır kalıntıları, bu çok kültürlü yapının somut izleri olarak günümüze kadar ulaşmayı başardı. Osmanlı döneminde okuma yazma oranının yüksek olması ve elit kesimin burada yaşamayı tercih etmesi Tavlusun’u Kayseri’nin önemli kültür merkezlerinden biri hâline getirdi.
Mahalle, aynı zamanda birçok ilke ev sahipliği yaptı. Osmanlı döneminde ilk köy kalkınma derneğinin kuruluşunun Tavlusun’da gerçekleştiği biliniyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Anıtkabir’in inşasında görev alan taş ustalarının önemli bir kısmının Tavlusunlu olması, bölgenin yetişmiş insan gücünü ortaya koyan en dikkat çekici örnekler arasında yer alıyor.
Tavlusun, yetiştirdiği önemli isimlerle de Kayseri tarihine damga vurdu. Bu isimlerin başında asker, yazar ve şair kimliğiyle bilinen Dinibütün Mustafa Hilmi Paşa geliyor. Asıl adı Mustafa Hilmi olan Paşa, Tavlusun’un köklü ailelerinden Ateş-zâdelerden geliyordu. Samimi dindarlığı sebebiyle genç yaşta Dinibütün lakabını aldı. Harbiye mezunu olan Mustafa Hilmi Paşa, çeşitli askeri görevlerde bulundu; Anadolu’daki Ermeni isyanlarının bastırılmasında, 93 Harbi’nde ve Yunan Harbi’nde önemli roller üstlendi. Darüşşafaka Cemiyetinin de kurucuları arasında yer alan Paşa, 1914 yılında vefat etti ve Üsküdar Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi. Düsturü’l-Mücâhidîn adlı eseri ise bilinen en önemli çalışmalarından biri olarak değerlendiriliyor.
Tavlusun’da tarihi eserler arasında bulunan iki kitabeli çeşme de dikkat çekiyor. 1879 tarihli Karagöz Mezarlık Çeşmesi büyük ölçüde tahrip olurken, 1962 yılında yapılan Hacı Rüştü Efendi Çeşmesi günümüze nispeten sağlam ulaşmayı başardı. Mahallenin su yollarında yaşanan tıkanmalar nedeniyle çeşmelerin işlevini yitirdiği belirtiliyor.
1968 yılına kadar Aydınlar adıyla anılan mahalle tekrar Tavlusun adını almiştir. Eğitim seviyesi yüksek sakinleriyle uzun yıllar Kayseri’nin seçkin yerleşimlerinden biri olarak bilindi. 2014 yılında tekrar Tavlusun adına kavuşan mahalle, bugün büyük ölçüde harabe durumda olan tarihi yapılarının restore edilmesini bekliyor.
Hem Kayseri’nin kültürel mirası hem de Türkiye’nin yakın tarihine ışık tutan Tavlusun Mahallesi, geçmişiyle olduğu kadar geleceğe taşınmayı bekleyen tarihiyle de dikkat çekiyor.
İbrahim Esat Güler
