Tarih boyunca İran yalnızca Pers kimliğiyle değil, Türk siyasal geleneğinin etkisiyle de şekillendi. Kırşehir ve Yozgat çevresinde yaşayan Türkmen bir boy olan Kaçarlar, Osmanlı-Safevî rekabeti döneminde İran’a göç ederek yerleşti. Zamanla askeri ve idari kabiliyetleriyle öne çıkan Kaçarler, 18. yüzyılın sonlarında Ağa Muhammed Han Kaçar liderliğinde İran tahtına oturdu.
Kaçarlar dönemi, merkeziyetçi devlet anlayışı, güçlü bürokrasi ve toplumsal denge arayışıyla öne çıktı. Yaklaşık bin yıl boyunca Türk kökenli hanedanlar tarafından yönetilen İran’da devlet teşkilatı, vergi sistemi ve ordu yapılanması Türk-İslam siyasal geleneğine göre şekillendi.
Bugün İran’da süren toplumsal protestolar sırasında, Azerbaycan Türkleri ve diğer Türk topluluklarının devlete sahip çıkan tutumu dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu yaklaşımı yalnızca güncel politik tercihlerle açıklamanın mümkün olmadığını; Kaçarler gibi tarihsel aktörlerin mirası ve devlet kuruculuğu bilincinin günümüze yansıması olarak yorumluyor.
Kırşehir ve Yozgat’tan başlayan Kaçar göçü, İran’daki Türklerin devlet kurumlarına olan aidiyet bilincini ve tarihsel sürekliliğini ortaya koyuyor. Geçmişten günümüze İran’da Türkler, devleti zayıflatan değil, onu ayakta tutan aktörlerden biri olmaya devam ediyor.
Yusuf Kartal
