Kayseri’nin 20 kilometre kuzeydoğusunda bulunan Kültepe-Kaniş, yalnızca Anadolu’nun ilk şehirlerinden biri değil, aynı zamanda dünyanın en eski serbest piyasa sisteminin uygulandığı merkez olarak tarihe geçti. M.Ö. 2000’lerde Mezopotamya’dan gelen Asurlu tüccarların faaliyet yürüttüğü bu önemli ticaret alanında, fiyatlar resmî otoritelerin değil, tamamen arz-talep dengesi ve pazarlık kültürünün belirlediği bir yapıda işliyordu.
Kaniş pazarlarında kalay, dokuma ürünleri, bakır, gümüş ve gündelik eşyalar el değiştirirken, tüccarların karşılıklı pazarlıkları erken dönem borsa davranışlarının ilk örnekleri olarak kabul ediliyor. Gün yüzüne çıkarılan binlerce çivi yazılı tablet ise fiyat hareketlerinin titizlikle kaydedildiğini, ekonomik dalgalanmaların izlendiğini ve borç–alacak ilişkilerinin detaylı şekilde kayıt altına alındığını gösteriyor.
Kıtlık dönemlerinde kalayın değer kazanması, bolluk zamanlarında düşmesi; geciken ödemelere uygulanan faiz; risklerin ortaklık sözleşmeleriyle paylaşılması ve sermayenin kervanlara bölüştürülmesi gibi uygulamalar, Kültepe’nin yalnızca bir ticaret noktası olmadığını, aynı zamanda dünyanın en eski ekonomik veri merkezlerinden biri olduğunu kanıtlıyor.
Bugün modern ekonominin temel kavramları olarak kabul edilen faiz, kredi, fiyat dalgalanması ve enflasyon etkisi gibi olguların, üç bin yıldan daha uzun bir süre önce Kültepe’nin topraklarında sistematik şekilde uygulandığı belirtiliyor. Bu yönüyle Kaniş tabletleri, dünya ekonomi tarihinde benzersiz bir yere sahip bulunuyor.
Haber Yusuf Kartal...
