Türk edebiyatının önemli isimlerinden Orhan Kemal, 11 Ekim 1938’de Kayseri Askeri Mahkemesi tarafından beş yıl hapse mahkum edildi. Mahkumiyet kararında, yabancı rejimler lehine propaganda yapmak ve eratı isyana tahrik teşebbüsünde bulunmak suçlamaları yer aldı.
Duruşma tutanaklarına göre, Raşit Kemali olarak da bilinen Orhan Kemal’in evinde yapılan aramalarda, Nazım Hikmet’e yazılmış şiirler ve Maksim Gorki’nin Rus İhtilalinde Safhalar-Mahkumlar adlı kitabı bulundu. Şahit ifadeleri, Orhan Kemal’in Nazım Hikmet’i takdir ettiğini ve bazı yazılarıyla yabancı rejimler lehine propaganda yaptığını ortaya koydu.
Kayseri’de cezasına başlayan Orhan Kemal, Haziran 1939’da babasının yurtdışından dönmesinin ardından Ağustos 1939’da Adana Cezaevi’ne nakledildi. Annesinin anlattıklarına göre, Adana’daki yıllarda evleri taşlandı. Babasıyla görüşüp Bursa Cezaevi’ne naklini isteyen Orhan Kemal, dilekçesinin kabul edilmesiyle 10 Nisan 1940’ta Bursa’ya gönderildi ve cezasının geri kalanını burada tamamladı.
Bu yıllar, Orhan Kemal’in hem kişisel hem de edebi kimliğinin şekillendiği dönemi oluştururken, Türk edebiyatına damgasını vuracak eserlerin temelinin de atıldığı bir süreç olarak kayıtlara geçti.
Yusuf Kartal
