Bir şehrin karakteri yalnızca taş binalardan, meydanlardan, caddelerden doğmaz.
Bir şehrin karakteri; hafızasından, utancından, sevinçlerinden, yasından ve ortak vicdanından doğar. Çünkü şehir dediğimiz şey, betonun değil; insan ruhunun topluca biçim verdiği bir medeniyet alanıdır.
Bir şehir önce insan yetiştirir, sonra insan o şehri temsil eder.
Bu yüzden bir şehrin sokaklarına bakmadan önce insanlarının hangi duygularla yaşadığına bakmak gerekir. Aidiyet duygusu zayıflamışsa, şehir önce ruhunu kaybeder. Ardından karakterini.
Bugün modern dünyanın en büyük kırılması tam da burada yaşanıyor:
İnsan artık yaşadığı yere ait hissetmiyor.
Şehirle arasında ahlaki bir bağ kurmuyor.
Kendi mahallesinin acısını taşımıyor.
Kendi sokağının kaderini paylaşmıyor.
Bu kopuş yalnızca siyasette ya da kültürde değil, sporda bile kendisini gösteriyor.
Bir şehrin takımı küme düşerken başka bir şehrin takımının şampiyonluğunu coşkuyla kutlamak yalnızca sportif bir tercih değildir. Bu mesele çok daha derin bir sosyolojik kırılmanın işaretidir. Çünkü spor, modern çağın kabile psikolojisini taşıyan en güçlü aidiyet alanlarından biridir. İnsan aslında takım tutarken yalnızca bir kulübü değil; bir hafızayı, bir toprağı, bir hikâyeyi sahiplenir.
Fakat bugün Anadolu’nun birçok şehrinde olduğu gibi Kayseri’de de ciddi bir kimlik çözülmesi yaşanıyor. İnsanlar artık kendi şehirlerinin başarısıyla gurur duymuyor; büyük merkezlerin gölgesinde kimlik devşiriyor. İstanbul’un kültürel hegemonyası altında kendi şehirlerini küçük görmeye başlıyorlar. Böylece ortaya trajik bir tablo çıkıyor:
Kendi şehrinin yenilgisine üzülmeyen ama başka şehrin zaferiyle sarhoş olan bir insan tipi…
Bu yalnızca futbol meselesi değildir.
Bu, zihinsel sömürgeleşmenin göstergesidir.
Bir şehrin karakteri üç şeyle ayakta durur:
Hafıza
Aidiyet
Ortak gurur
Eğer insanlar yaşadığı şehrin tarihini bilmiyorsa, o şehir yalnızca konaklanan bir yere dönüşür.
Eğer insanlar o şehrin kültürünü taşımıyorsa, şehir ruhunu kaybeder.
Eğer insanlar kendi takımını, sanatçısını, yazarını, esnafını küçümsüyorsa; artık orada medeniyet değil taklit başlar.
Kayseri gibi kadim bir şehir için bu durum daha da ağırdır. Çünkü Kayseri sıradan bir Anadolu şehri değildir. Selçuklu’nun ticaret damarını taşımış, ahiliğin disiplinini yaşamış, üretim kültürü oluşturmuş, vakıf medeniyetinin izlerini taşımış köklü bir hafızadır.
Fakat modern çağın tüketim kültürü insanları üretici kimlikten uzaklaştırdı. İnsan artık “ait olmak” yerine “güçlü görünenin yanında olmayı” seçiyor. Bu yüzden insanlar kendi şehirlerini savunmak yerine büyük şehirlerin kültürel taraftarlığını yapıyor.
Bu durum psikolojik olarak da önemlidir.
Çünkü aşağılık kompleksi yaşayan toplumlar güçlü merkeze yaklaşarak değer kazandığını zanneder. Kendi yerel kimliğini küçümsemek, bir süre sonra kişinin kendisini küçümsemesine dönüşür. İnsan doğduğu toprağı reddettikçe kendi hafızasını da inkâr etmeye başlar.
Kayseri’nin gerçek karakteri bağırmak değildir.
Gösteriş değildir.
Kalabalık psikolojisi değildir.
Kayseri’nin ruhunda çalışkanlık vardır.
Dirayet vardır.
İnatçı bir ayakta kalma iradesi vardır.
Bu şehir tarih boyunca yokluktan üretim çıkarmayı bildi.
Taştan ticaret doğurdu.
Bozkırın ortasında medeniyet kurdu.
Fakat bugün mesele ekonomik değil; ruhsal bir çözülmedir.
Bir şehir ancak kendi çocukları ona sahip çıkarsa büyür.
Kendi takımını küçümseyen bir şehir zamanla kendi kültürünü de küçümser.
Kendi kültürünü küçümseyen toplum ise sonunda başkalarının taklidi olur.
Taklit eden toplumların ise karakteri olmaz.
İnsanlara yaşadıkları şehrin tarihi öğretilmeli.
Mahalle kültürü yeniden kurulmalı.
Şehir yalnızca AVM’lerden ibaret görülmemeli.
Çocuklar kendi şehrinin hikâyesini bilmeli.
Takım tutmak yalnızca başarıya tapınmak olmamalı.
Vefanın da bir değer olduğu anlatılmalı.
Çünkü asıl karakter, kazananın yanında olmak değil; düşerken terk etmemektir.
Küme düşen takımını yalnız bırakmayan şehirler güçlü şehirlerdir. Çünkü aidiyet yalnızca zafer günü değil, yenilgi günü de devam eder.
Anadolu insanı kendi kültürünü küçümsemekten vazgeçmeli.
İstanbul merkezli kültürel üstünlük algısı sorgulanmalı.
Bir insan doğduğu şehri küçümsüyorsa aslında kendi geçmişini küçümsüyordur.
Ruhsuz betonlaşma şehir karakterini öldürür.
Medeniyet yalnızca bina yapmak değildir; anlam üretmektir.
Bir şehrin meydanı, çarşısı, camisinin çevresi, kahvesi, esnafı, konuşma dili bile o şehrin ruhunu taşır.
Bir şehrin karakteri sloganlarla oluşmaz.
Karakter; sadakatle, vefayla, hafızayla oluşur.
Kendi şehrinin acısına üzülmeyen toplumlar zamanla hiçbir şeye gerçek anlamda bağlanamaz hale gelir. Çünkü aidiyet kaybolduğunda insan yalnızlaşır; şehir ise kalabalıklaşırken ruhunu kaybeder.
Kayseri’nin yeniden ayağa kalkması için önce ekonomik değil kültürel bir dirilişe ihtiyacı vardır. İnsanlar yeniden “biz” olmayı öğrenmelidir.
Çünkü bir şehri büyük yapan gökdelenler değil; o şehir için utanabilen, sevinebilen, sahip çıkabilen insanlardır.
Ve bir şehir, ancak kendi çocukları onu terk etmediğinde şehir olarak kalabilir.
