Verinin Gölgelerinde Yükselen Güç
Bir zamanlar bilgiye sahip olanın güçlü olduğu söylenirdi.
Bugün ise veriyi yöneten, dünyayı yönetiyor.
İşte tam bu noktada sahneye çıkan bir isim var: Palantir.
Adını “Yüzüklerin Efendisi”ndeki her şeyi gören taşlardan alan bu şirket, modern çağın “her şeyi gören gözü” olma yolunda ilerliyor.
Bir Şirketten Fazlası
2003 yılında Peter Thiel, Alex Karp ve bir grup Silikon Vadisi girişimcisi tarafından kurulan Palantir, ilk günlerinde ABD istihbarat teşkilatlarının kapısını çaldı.
Amaç basitti:
Dağınık, sınırsız ve anlamlandırılamayan veriyi bir araya getirmek, analiz etmek ve insana karar verme gücü kazandırmak.
Zamanla bu yazılım; terörle mücadeleden, salgın kontrolüne; finansal dolandırıcılıktan, tedarik zinciri yönetimine kadar birçok alanda kullanılmaya başlandı.
Bugün Palantir’in Gotham, Foundry ve AIP (Artificial Intelligence Platform) adlı sistemleri hem devlet hem özel sektör tarafından kullanılıyor.
ABD ordusundan Avrupa’daki sağlık bakanlıklarına, büyük enerji devlerinden ilaç şirketlerine kadar geniş bir müşteri yelpazesi var.
Görünmeyen Bir Devlet Ağı mı?
Palantir’in en çok tartışılan yönü, şeffaf olmaması.
Şirketin algoritmaları, işleyişi, kimlerin hangi verilere eriştiği çoğu zaman gizli tutuluyor.
Eleştirmenler, Palantir’in “devletlerin dijital gözetim silahı” haline geldiğini söylerken, savunucuları ise onun “düzeni koruyan görünmez akıl” olduğunu savunuyor.
Belki de hakikat, bu iki görüşün tam ortasında duruyor.
Çünkü veri, tıpkı ateş gibidir:
Elinde tutan için ışık olur; yanlış kullanan için yakıcı bir silahtır.
Veri Çağının Vicdanı
Palantir’in amacı “veri çöplüğünden anlam çıkarmak.”
Bu tanım kulağa masum gelse de, altındaki güç potansiyeli korkutucu derecede büyük.
Zira artık savaşlar cephede değil, veri merkezlerinde kazanılıyor.
Kimin hangi hareketi yapacağını, hangi ülkenin ne zaman kriz yaşayacağını, hangi ekonominin nereye kayacağını tahmin edebilen bir sistem, ister istemez güç dengesini değiştirir.
Alex Karp bir röportajında şöyle demişti:
“Biz dünyayı değiştirmek için değil, anlamak için veri topluyoruz.”
Ama bazen dünyayı anlamak, onu değiştirmekten daha büyük bir kudrettir.
Bir Teknoloji Şirketinden Fazlası
Palantir’in hikayesi, yalnızca bir şirketin değil, insanlığın teknolojiyle olan ilişkisinin hikayesidir.
Her şeyi bilen sistemler inşa ederken, ne kadarını bilmeye hakkımız olduğunu unutmamak gerekir.
Veri, kontrolsüzce güç kazandığında, özgürlükler sessizce gölgede kalabilir.
Bugün Palantir, Nasdaq’ta işlem gören bir teknoloji devi.
Ama asıl büyüklüğü borsadaki değerinden değil, görünmeyen ağları çözme yeteneğinden geliyor.
Geleceğin savaşları, virüsleri, krizleri belki de önce Palantir’in ekranlarında belirecek.
Ve biz, o ekranda görünen verilerden çok, görünmeyen niyetleri okumak zorunda kalacağız.
Yusuf Kartal...
