Pinokyo yalan söylediğinde burnu uzardı.
Masalın dili sadeydi ama mesajı sertti: Yalan, bedende iz bırakır.
İnsan olmanın bedeli, yalanın görünür olmasıydı o hikâyede.
Gerçek hayatta ise mesele daha karmaşık.
“İnsanım” diyen yalancıların yalanı burnundan çıkmaz.
Çünkü insan, yalanı bedene değil, ruha saklamayı öğrenmiştir.
Yalan önce zihinde doğar.
Psikoloji bize şunu söyler: İnsan çoğu zaman başkalarını değil, kendini kandırarak başlar.
Kendine makul gerekçeler üretir.
“Bunu söylemek zorundaydım.”
“Başka türlüsü mümkün değildi.”
“Ben aslında kötü biri değilim.”
İşte o an, yalan ahlaki bir suç olmaktan çıkar,
kişisel bir savunma mekanizmasına dönüşür.
Sonra yalan dile yerleşir.
Ama kaba bir yalan değildir bu.
Modern insanın yalanı estetiklidir.
Kelimelerle makyajlanır, niyetle parlatılır.
Hakikat tam söylenmez; eksiltilir, kırpılır, yönü değiştirilir.
Yalana artık “strateji” denir, “diplomasi” denir, “hayatın gerçeği” denir.
Felsefe burada susmaz.
Platon der ki: Ruh, alıştığı şeye benzer.
İnsan yalanla yaşadıkça, yalan insanın tabiatı olur.
Bir süre sonra doğruyu söylemek değil,
doğruyu taşıyabilmek zorlaşır.
Yalanın bir de duygusal izi vardır.
İnsan yalan söyledikçe duyguları körelir.
Empati azalır, suçluluk hissi silikleşir.
Psikolojide buna “ahlaki duyarsızlaşma” denir.
Yani insan, yanlış yaptığını bilmeye devam eder
ama artık bundan rahatsız olmaz.
İşte yalan en çok buradan çıkar:
vicdanın sessizliğinden.
Pinokyo’nun burnu uzadıkça utancı büyüyordu.
İnsan ise utancı bastırdıkça rahatlıyor.
Burnu değil, eşiği yükseliyor.
Bugün küçük bir yalan,
yarın büyük bir suskunluğun provası oluyor.
Bir noktadan sonra insan şunu fark etmez:
Artık yalan söylemiyordur,
yalan yaşıyordur.
En tehlikeli yalan da budur.
Çünkü bu yalan aynaya baktığında utanmaz.
Çünkü bu yalan kendini “normal” ilan etmiştir.
Oysa hakikat yüksek sesle bağırmaz.
Sessizdir, ağırdır, taşınması zordur.
Hakikati taşımak cesaret ister;
yalan ise konforludur.
Pinokyo masalının asıl öğretisi şudur:
Yalan bedeni ele verir,
ama insanı asıl ele veren,
yalanla kurduğu iç barıştır.
İnsan yalan söyledikçe başkalarına değil,
kendine uzak düşer.
Ve kendine yabancılaşan bir insanın,
artık burnunun uzamasına gerek yoktur.
Çünkü o noktada,
insan olmaktan geriye
sadece kelime kalmıştır.
